Wouter Staal: ‘Autisme kan in moderne samenleving ook een kwetsbaarheid zijn’ 

kinder- en jeugdpsychiater Wouter Staal
Wouter Staal

Autisme kan óók een kwetsbaarheid zijn die pas tot uiting komt als iemand wordt overvraagd door een ziekmakende omgeving. Dat zei kinder- en jeugdpsychiater Wouter Staal op 4 mei tijdens zijn oratie aan de Universiteit Leiden.

Anno 2018 zijn de volgende eigenschappen vrijwel onmisbaar om te slagen in de maatschappij: het vermogen om goed te communiceren en om samen te kunnen werken. Kijk je naar mensen met autisme, dan zie je dat hun kenmerken bijna een spiegelbeeld zijn van de succeseigenschappen van nu, aldus kinder- en jeugdpsychiater Wouter Staal tijdens zijn oratie op 4 mei aan de Universiteit Leiden. ‘Mensen met autisme hebben immers juist tekortkomingen op sociaal en communicatief gebied. Het is ieders morele plicht om ervoor te zorgen dat ook mensen met autisme mee kunnen doen in de maatschappij.’

Staal is in Leiden bijzonder hoogleraar Autismespectrumstoornissen. Daarnaast is hij onder andere hoogleraar klinische kinderpsychiatrie in het Nijmeegse Radboudumc en bestuurslid van Oudervereniging Balans en de Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA).

Beschermende factoren

Volgens Staal zijn er inmiddels goede psychotherapeutische behandelingen voor mensen met autisme, zoals Pivotal Response Treatment (PRT) en Applied Behavior Analysis (ABA) – die zijn alleen nog niet helemaal ‘af’. Onduidelijk is bijvoorbeeld nog welke behandeling bij wie past en wat hierbij de invloed is van leeftijd en geslacht. Staal: ‘Om hier achter te komen, is samenwerking tussen de verschillende Nederlandse behandelcentra onontbeerlijk. Daar hoop ik mij als hoogleraar in Leiden sterk voor te maken.’

Staal pleitte in zijn oratie ook voor verbetering van de manier waarop deskundigen autisme vaststellen. Nog te vaak gebeurt het volgens hem dat iemand ten onrechte de diagnose autisme krijgt. Dat iemand aan de criteria voldoet is niet genoeg, zo zei hij. Iemand moet daar vervolgens óók last van ondervinden. ‘Psychologen en psychiaters zijn nu nog vooral opgeleid om afwijkingen te detecteren. Maar bij een goede diagnose hoort ook aandacht te zijn voor beschermende factoren in iemands leven en voor de oorzaken van zijn klachten.’

Ook de omgeving kan zo’n oorzaak zijn, benadrukte Staal. ‘Tot voor kort dachten we dat autisme voor een zeer groot deel erfelijk is bepaald. Uit recent onderzoek blijkt echter dat omgevingsfactoren een grotere rol spelen dan gedacht’  Welke factoren dat zijn is volgens Staal nog vrijwel onontgonnen terrein. ‘Een paar dingen zijn echter wel al bekend, zoals de leeftijd van de vader en vitamine D-tekort bij de moeder tijdens de zwangerschap.’

Flexwerken

Volgens Staal moet er ook meer aandacht komen voor ziekmakende omgevingsfactoren in de moderne maatschappij, zoals het inmiddels breed ingevoerde flexwerken. ‘Dat zal ik mensen met autisme zeker niet aanraden, niemand eigenlijk.’

Ter vergelijking gaf Staal het voorbeeld van de luchtwegaandoening astma. ‘Iemand in een stedelijke omgeving met veel brommers kan daar last van krijgen. Verhuist hij of zij echter naar Zwitserland, dan kunnen de ademhalingsklachten afnemen of zelfs verdwijnen. De grote vraag is: heeft die persoon dan nog astma, of is er eerder sprake van een kwetsbaarheid?’

Autisme kan óók een kwetsbaarheid zijn, aldus Staal. ‘Er bestaat duidelijk een grijs gebied waarin omgevingsfactoren heel bepalend kunnen zijn. Iemand die een rustige werkplek heeft aan de rand van het bos, hoeft veel minder een beroep te doen om zijn vermogen om informatie te filteren. Breng je diezelfde persoon naar een andere plek, dan kan dat desastreuze gevolgen hebben.’

Door onze redacteur Julie Wevers

Word lid balk