Interview • Balans • 14 februari 2019

‘Omarm dyslexie!’

'Omarm dyslexie!'

‘Dyslecten kunnen vaak in één grote stap een probleem oplossen, zonder daar tien tussenstapjes voor nodig te hebben.’ Interview met Tamara Vreeken, die met haar HOI Foundation de kijk op dyslexie wil veranderen.

Interview: Mariëlle van Bussel

Dyslexie is meer dan een lees- en schrijfprobleem. Sterker, dyslexie biedt kansen! De HOI-foundation probeert deze positieve benadering om te zetten in een beweging. Het talentontwikkelingsprogramma NoticeAbility is daar een voorbeeld van. ‘We willen het begrip dyslexie rebranden,’ zegt Tamara Vreeken, één van de oprichters van HOI.

 

Op jullie website staat prominent de slogan ‘De kansen van dyslexie’. Is dat waar HOI voor staat?

Dyslexie wordt gezien als een probleem, terwijl het veel meer is dan dat. We weten uit de neurologische wetenschap dat het brein van een dyslect anders is. Maar dat wil niet zeggen dat dat alleen maar problematisch is. Want met dat andere brein heb je juist ook talenten die anderen misschien niet hebben. Met HOI willen we een beweging in gang zetten die ook de kansen ziet. Eigenlijk willen we het begrip dyslexie rebranden.’

 

Je hebt zelf dyslexie. Heeft dat meegespeeld bij het opzetten van HOI?

‘Ik zeg liever dat ik dyslectisch bén, dan dat ik dyslexie héb. Als je dyslexie hebt, zie ik het als een probleem of een ziekte. Als je dyslectisch bent, is dat jouw manier van denken. Op school kon ik helemaal niet meekomen. Leerkrachten bestempelden mij als lui en dom. Mijn moeder herkende dat thuis helemaal niet. Dus is ze op zoek gegaan naar meer informatie, en zo kreeg ik uiteindelijk op achtjarige leeftijd te horen dat ik woordblind was. Toen ik zelf kinderen kreeg, dacht ik dat het onderwijs meer kennis zou hebben van dyslexie, maar tot mijn grote verbazing moest ik heftige discussies voeren toen alle drie mijn kinderen soortgelijke problemen hadden. Uiteindelijk hebben ze allemaal de diagnose gekregen. Ik zag mijn kinderen lijden, faalangst ontwikkelen, zich dom voelen. Zelf dacht ik dat ik niets kon bereiken in het leven, maar ik ben toch opgeklommen tot directeur van een ontwerpbureau. Toen wist ik dat ik aandacht wilde voor het bevorderen van zelfvertrouwen bij deze kinderen. Precies op dat moment kwam ik Stephanie Raber tegen, die met een berg vernieuwende (neuro)wetenschap kwam aanzetten…’

 

Wat was haar belangrijkste informatie?

‘Het idee dat dyslexie puur een beperking is, ligt veel genuanceerder. En vooral ook breder. Dyslectische hersenen zien er anders uit dan ‘normale’ hersenen. Dus het gaat niet alleen om het fonologische stuk. Het gaat ook om een andere benadering en verwerking van informatie, waar je je voordeel mee kunt doen.’

 

Geef eens een voorbeeld?

‘Dyslecten kunnen vaak in één grote stap een probleem oplossen, zonder daar tien tussenstapjes voor nodig te hebben. Dat komt doordat ze minder verbindingen in de hersenen hebben die ook nog eens langer zijn, met minder afslagen. Dat is een voordeel, maar op school kan het ook een nadeel zijn. Kinderen zien bij wiskunde de oplossing, zonder dat ze precies weten hoe ze tot die oplossing zijn gekomen. Dat wordt dan fout gerekend op school, omdat ze moeten weten hoe ze de berekening moeten maken. Maar in het bedrijfsleven is dat natuurlijk erg handig.’

 

Jullie hebben het talentontwikkelingsprogramma Notice-Ability vanuit Amerika naar Nederland gehaald. Waarom?

‘Het is een programma dat is gebaseerd op het boek Dyslexie als kans, dat in april gelukkig ook in Nederland uitkomt. De auteurs, twee neurowetenschappers, laten zien dat dyslecten eigenschappen bezitten die ook vele kansen bieden. Ze hebben het over vier STER-denkvermogens die ook in het talentontwikkelingsprogramma aan bod komen: Samenhangend denkvermogen (het zien van soms ver uiteenliggende overeenkomsten en mogelijkheden), Toekomstgericht denkvermogen (vooruitdenken, probleemoplossend), Episch denkvermogen (onthouden en reproduceren van beelden en verhalen) en Ruimtelijk denkvermogen (de wereld van verschillende kanten bekijken, driedimensionaal denken). Voor deze vaardigheden hebben dyslecten vaker een verfijnder systeem in hun hersenen. Overigens hoeft niet iedereen elke vaardigheid te bezitten, elke dyslect is anders. Maar het is opvallend dat in sommige beroepsgroepen, zoals architecten, ontwerpers, ondernemers en acteurs, relatief veel dyslecten te vinden zijn. Met NoticeAbility willen we kinderen met dyslexie hun talenten laten ontdekken.’

 

Hoe ziet het programma er praktisch uit?

‘Kinderen tussen de tien en veertien jaar volgen tien weken lang het traject. We hebben een pilot gedraaid met kinderen uit de groepen 7 en 8, zodat zij met meer zelfvertrouwen naar de middelbare school kunnen. Het thema was ‘Ondernemen en innoveren’, ontwikkeld door onder meer Harvard Business School. De kinderen leren hoe je een product of dienst in de markt zet: van het ontwikkelen van een idee tot het pitchen. Maar ook leren ze kijken of er behoefte is aan het idee en of het levensvatbaar is. Daarnaast leren ze samenwerken, omgaan met conflicten, plannen en presenteren. Er zijn serieuze ideeën uit gekomen. (lacht)… Ik heb ze voor de zekerheid vastgelegd zodat niet iemand anders dan de kinderen ermee aan de haal gaat.’

 

Dat lijkt geschikter voor oudere kinderen?

‘Het werkte heel goed voor deze groep, maar eerste- en tweedeklassers van het voortgezet onderwijs kunnen ook meedoen. Er is gekozen voor dit onderwerp omdat veel ondernemers dyslectisch zijn: 30 procent van de ondernemers in de VS en 35 procent in Engeland.

 

Heb je de kinderen daadwerkelijk zien veranderen?

‘Het belangrijkste verschil: kinderen komen binnen met ‘ik ben dyslectisch en dat is een probleem’, en ze gaan weg met het idee ‘ik ben dyslectisch en dat is soms een probleem, maar ook leuk’. Ik heb kippenvelmomenten gehad toen een jongetje dat niet durfde te praten voor de klas, uiteindelijk een waanzinnige presentatie gaf. Of een stille jongen die dacht dat hij er niet toe deed, en nu beseft dat wat hij te zeggen heeft er wél toe doet. Bij elk kind zie ik een groei in hun eigen ‘moeilijke thema’. De reacties van hun ouders waren erg positief en zelfs emotioneel. Eindelijk worden hun kinderen aangesproken op wat ze kunnen.’

 

HOI wil ook in gesprek met bedrijven. Wat is het achterliggende idee daarvan?

‘We zitten inderdaad steeds vaker aan tafel met grote bedrijven. HR-managers zien inmiddels ook in dat ze in de 21e eeuw mensen nodig hebben met andere vaardigheden. Bijvoorbeeld mensen die goed zijn in het oplossen van problemen waar een computer minder goed in is. Dat kunnen dyslectische breinen vaak wel. Bedrijven worden wakker. Ze staan open voor neurodiversiteit: elk brein heeft zijn kwaliteiten, ook een autistisch brein of een ADHD-brein.’

 

De beweging krijgt dus vorm. Waar zet je nog meer op in?

‘We gaan natuurlijk verder met NoticeAbility, met het thema ‘kunst’. Maar ook ontwikkelen we zelf een lesprogramma, organiseren we masterclasses voor leerkrachten en ouderavonden op scholen. Via netwerken van ouders, vrienden van HOI en Young Professionals hopen we de boodschap zo snel mogelijk te verspreiden.’

 

Wat zou je ouders van kinderen met dyslexie willen meegeven?

‘Omarm dyslexie! Kijk naar het hele verhaal. Ik zie zoveel ouders die zich zorgen maken. Oké, de schooltijd is lastig, maar met de juiste begeleiding komt het goed. Neem zoveel mogelijk kennis tot je, zodat je weet waar je het over hebt. En werk aan het zelfvertrouwen van je kind, want dáár worden ze gelukkig en succesvol van.’

 

En leerkrachten?

‘Wij vinden het belangrijk om alles uit het kind te halen wat erin zit, ook als het om lezen en schrijven gaat. Maar kijk niet alleen naar het probleem, zie ook waar kinderen goed in zijn. Als je dat stimuleert, groeit hun zelfvertrouwen en kunnen ze met plezier leren, ook dingen die ze moeilijk vinden. Kinderen laten misschien ongewenst gedrag zien, maar dat zijn effecten van iets moeten doen wat ze niet kunnen. Het zou fijn zijn als leerkrachten dat begrijpen. Zeg eens: ‘Ik snap je’, dat helpt al zoveel.’

 

Het boek ‘Dyslexie als kans’ verschijnt 16 april 2019 bij uitgeverij Maven Publishing.

 

Terre (11 jaar):

‘NoticeAbility is super leerzaam. Je leert hoe je een eigen bedrijf kan starten. En ik zie dyslexie nu ook als iets positiefs. Heel fijn!’

Jort (11 jaar):

‘Ik vind het erg leuk om met dyslectische kinderen die je nog niet kent samen te werken, en dat je samen dingen gaat bereiken. Je voelt een gevoel dat je dyslexie wil houden, al heeft dat gevolgen.’