Oorzaak en gevolgen van ODD-CD

'Het zit in het kind'; 'het ligt aan de ouders'. Jarenlang heeft de discussie over de oorzaak van ernstige gedragsproblemen gedraaid om deze twee uitersten. Tegenwoordig wordt er uitgegaan van een combinatie van aanleg en omgeving. Er zijn aanwijzingen dat er bij kinderen met ernstige gedragsstoornissen sprake is van een afwijkende biologische 'outfit'. Zij zouden een langzamer hartslag hebben en een hogere stressdrempel. De oorzaak van de aandoening is voor de helft genetisch bepaald.

Risicofactoren

Naast genetische factoren spelen omgevingsfactoren een belangrijke rol. Er is vaak sprake van een lagere intelligentie en mindere prestaties op school. De kans op ODD of CD is groter als de ouders alcohol- en drugsproblemen of huwelijksproblemen hebben, crimineel gedrag vertonen, en als het kind uit een groot gezin komt. Ook als ouders weinig steun geven en weinig betrokken zijn bij hun kinderen, zich zelf ook agressief gedragen en niet consequent handelen is de kans op het ontwikkelen van ODD of CD groter. Roken tijdens de zwangerschap verhoogt het risico en ook kinderen die lichamelijk mishandeld of verwaarloosd zijn hebben een grotere kans op gedragsproblemen en crimineel gedrag als volwassene.

Beschermende factoren

Niet alle kinderen en adolescenten die aan meerdere risicofactoren worden blootgesteld, ontwikkelen een gedragsstoornis. En lang niet alle kinderen en adolescenten met een gedragsstoornis ontwikkelen later een antisociale persoonlijkheidsstoornis. De invloed van risicofactoren kan worden gecompenseerd door beschermende factoren.

Beschermende factoren kunnen zijn:

• een bovengemiddelde intelligentie en sociale vaardigheden
• een goed ontwikkeld aanpassingsvermogen (veerkracht)
• een hechte relatie met tenminste één gezinslid of ouder
• een hechte relatie met iemand buiten het gezin (bijvoorbeeld iemand van de kerk of een leerkracht)
• een sterke relatie met vrienden die geen antisociaal gedrag vertonen
• succesvol een opleiding volgen
• een gezond gevoel van eigenwaarde

De gevolgen

De gevolgen van agressieve gedragsstoornissen kunnen zeer ernstig zijn, zowel voor het kind zelf als voor het gezin waarin het opgroeit. Een moeilijk kind lokt gemakkelijk woede uit. Een ouder kan met harde discipline proberen het gedrag van het kind te beteugelen. Dit werkt verergering van gedragsproblemen juist vaak in de hand. Ook op school zou dit kunnen gebeuren als de lessen regelmatig verstoord worden. Het kind kan door leeftijdgenoten verstoten worden. De kans op antisociaal gedrag neemt dan toe: het kind zoekt intensiever contact met leeftijdgenoten die ook gedragsproblemen hebben.

Neerwaartse spiraal

In het uiterste geval kan een agressieve gedragsstoornis leiden tot mishandeling van ouders, van broertjes en zusjes, van dieren of van leeftijdgenootjes. De ervaring leert dat op het thema 'mishandeling door kinderen en jongeren binnen het gezin' een groot taboe rust. Het kost ouders kennelijk grote moeite om het probleem in ware omvang te onderkennen en te erkennen. Vaak schamen zij zich zo dat ze pas hulp gaan zoeken als de neerwaartse spiraal van steeds verder escalerend gedrag nauwelijks meer om te buigen is. Het gezin kan hierdoor ernstig geïsoleerd raken.

Zo vroeg mogelijk ingrijpen

Agressieve gedragsstoornissen worden vaak in verband gebracht met later optredend crimineel en delinquent gedrag. Uit onderzoek blijkt dat vooral antisociaal gedrag op de kinderleeftijd (onder de 10 jaar) een voorspellende waarde heeft voor later optredende ernstige - met name gewelddadige - delinquentie. Ook lopen deze kinderen een groter risico op onder andere vroegtijdig schoolverlaten, alcoholisme, drugsmisbruik en antisociale of borderline persoonlijkheidsstoornis. Daarom is het belangrijk om zo vroeg mogelijk in te grijpen.

Geplaatst op: 14-02-2012