Wat is hoogbegaafdheid?

Strikt genomen hebben kinderen die hoogbegaafd zijn, een IQ van 130 of hoger. Maar hoogbegaafdheid heeft ook te maken met de aanleg om tot uitzonderlijke prestaties te komen. Het gaat dus om een bijzondere manier van denken en van doen. Persoonlijkheid, creativiteit en doorzettingsvermogen spelen ook een belangrijke rol. Hoogbegaafdheid is voor een groot deel erfelijk, maar ook ouders die niet hoogbegaafd zijn, kunnen hoogbegaafde kinderen krijgen.

Ongeveer 2,5 procent van de bevolking is hoogbegaafd. In Nederland komt dat neer op ongeveer 430.000 hoogbegaafde mensen.  Hoogbegaafdheid kan worden vastgesteld met behulp van een IQ-test. Bij kinderen wordt hiervoor vaak de WISC-III afgenomen. Vanaf een score van 130 spreekt men van hoogbegaafdheid. Maar er zijn ook andere theorieën die kijken naar het ontwikkelingspotentieel (psychomotorisch, zintuiglijk, intellectueel, beeldend en emotioneel).

 

Ontwikkelingsvoorsprong

Hoogbegaafde kinderen hebben vaak al op jonge leeftijd een ontwikkelingsvoorsprong op leeftijdsgenootjes. Met name in intellectueel opzicht. Bij jonge kinderen kan de intelligentie beter tot ontwikkeling komen als zij opgroeien in een omgeving waar zij emotioneel en cognitief worden gestimuleerd. De sociale omgeving voor hoogbegaafde kinderen, en ook volwassenen, speelt dan ook een belangrijke rol. Het gezin, de school en vriendjes (peergroup) kunnen een groot verschil maken.

 

Onderpresteren

Als een kind hoogbegaafd is, betekent dat echter niet automatisch dat het ook uitzonderlijk presteert. Er zijn veel kinderen die hoogbegaafd zijn en op school juist onderpresteren. Soms wordt de hoogbegaafdheid mede daarom niet herkend.

Als u zich afvraagt of uw kind hoogbegaafd is, kunt u dat het best laten onderzoeken door een BIG-geregistreerde deskundige die gespecialiseerd is in hoogbegaafdheidsonderzoek en/of onderzoek naar ontwikkelingsstoornissen (i.v.m. comorbiditeit).

 

Kenmerken bij hoogbegaafdheid

Onderstaande kenmerken zijn typerend voor hoogbegaafdheid:

  • Ongewone alertheid al op zeer jonge leeftijd en lange aandachtsspanne/concentratie
  • Sterke verbale begaafdheid: snel leren en goed verbanden kunnen leggen
  • Ongebruikelijk goed geheugen: onthouden van veel informatie
  • Ongebruikelijk grote woordenschat en complexe zinsbouw op jonge leeftijd
  • Vergevorderd begrip van taalnuances, metaforen en abstracte ideeën
  • Voorliefde voor puzzels en oplossen van rekenkundige problemen
  • Ongebruikelijke emotionele diepgang
  • Zelfstandig leren lezen, schrijven, vaak al voor zij naar school gaan (tenzij het kind ook dyslexie heeft)
  • Intense nieuwsgierigheid en ongelimiteerd stellen van onderzoekende vragen
  • Brede interesse en/of diepe belangstelling in een specifiek onderwerp
  • Interesse in experimenteren en de dingen anders doen dan gebruikelijk
  • Sterke en levendige fantasie en creativiteit
  • Opmerkelijk gevoel voor humor, voorliefde voor woordspelingen
  • Redenen en achtergronden willen begrijpen en op een niet voor de hand liggende manier  kunnen combineren van gegevens of gedachten
  • Ongeduld jegens eigen onvermogen en dat van anderen
  • Complex denken: voorliefde voor ingewikkelde dingen. Vaak geen aandacht aan zaken die zij niet interessant vinden. Soms conflicten met andere kinderen als deze ingewikkelde zaken niet begrijpen. TIP Help uw kind bij spelletjes met andere kinderen om begrip te bevorderen en frustratie te kanaliseren
  • Idealisme en sterk gevoel voor rechtvaardigheid al vanaf jonge leeftijd. Bezorgdheid over sociale, politieke problemen en onrecht. TIP Let goed op wat u uw kinderen wel en niet laat zien of lezen
  • Sensitief: sterke waarneming en direct bewust van eigen emoties. Daardoor zich ook sneller gekwetst voelen. Tonen meer medeleven met anderen en gevoelig voor verwachtingen van anderen
  • Intensiteit: overtuiging en overgave is bij deze kinderen sterker dan bij leeftijdsgenootjes. Zij zijn vaak zeer gedreven. Ook dromen kunnen heel levendig zijn en intensiever worden beleefd
  • Dagdromen: opgaan in eigen gedachten of dagdromen, waarbij het kind niet meer merkt wat er in de omgeving gebeurt
  • Leerstijl: auditief-sequentieel (aandacht voor feiten en details, ordelijk, concreet, praktisch en één taak tegelijk, perfectionistisch) of visueel-ruimtelijk (creatief, onderzoekend, hoog activiteitenniveau). Het denken, leren, problemen oplossen en omgaan met anderen wordt beïnvloed door de manier van denken. Hoogbegaafde kinderen hebben vaak één van beide leerstijlen sterk ontwikkeld

 

Hoogbegaafdheid en overprikkeling

Hoogbegaafde kinderen hebben hele actieve hersenen. Zij kunnen daardoor ook last hebben van overprikkeling. Hieronder een korte beschrijving van de verschillende vormen van overprikkeling die kunnen voorkomen bij hoogbegaafde kinderen:

  • Intellectueel: het verslinden van boeken, nieuwe dingen leren, etc. Dit houdt ook in: kritische vragen stellen (of vragen achter de vragen)
  • Verbeelding: in spelsituaties of in de klas kunnen zij zich laten meeslepen in de eigen verbeelding.
  • Emotioneel: dit kan zich uiten in betrokkenheid bij anderen, maar ook in regelmatige drift- en woedeaanvallen, ook na hun derde jaar. Angst en depressies komen veel voor.
  • Zintuiglijk: veel sterker dan anderen zien, voelen, horen, ruiken, etc. Intense en diepe beleving van bijvoorbeeld muziek, eten en taal. Maar ook sterk voelen van ruwe sokken, labels in T-shirts, sneller afgeleid op school, eerder gefrustreerd, gevoelig voor textuur van het eten waardoor dat een probleem kan worden. Kinderen kunnen situaties gaan vermijden waarin zij overprikkeld kunnen raken.
  • Psychomotorisch: een vergrote mogelijkheid om actief en energiek te zijn. Houden van beweging en hebben een overschot aan energie. Snel praten, veel energie, overenthousiast. Sterke kans op onterechte diagnose ADHD. Het kan zich namelijk ook uiten in impulsiviteit, rusteloosheid of nerveuze gewoonten (tics, nagelbijten).TIP Trampoline in huis of buiten, wiebelkussen, zachte knijpbal voor in de klas om te voorzien in hun beweegbehoefte.

 

Sterke punten en mogelijke problemen

Hoogbegaafde kinderen kunnen de volgende kwaliteiten hebben:

  • opvallende intellectuele en sociale vaardigheden;
  • een uitstekende fijne motoriek;
  • een brede interesse;
  • creativiteit;
  • een zeer goed geheugen;
  • doorzettingsvermogen;
  • goed kunnen omgaan met oudere kinderen;
  • een hoog IQ (hoger dan 130).

Niet alle hoogbegaafde kinderen hebben al deze eigenschappen. De ene hoogbegaafde leerling is bijvoorbeeld op sociaal gebied sterk, terwijl een ander juist op zichzelf is gericht.