DSM-perikelen

Psychologen ten onrechte bezorgd over DSM-V

Met de komst van de DSM-V, het nieuwe classificatiehandboek van de psychiatrie, zal steeds meer 'normaal menselijk gedrag' worden bestempeld tot 'ziekte'. Dat vrezen Britse, Duitse en ook Nederlandse psychologen. Berichten over hun 'bezorgdheid' zijn de laatste tijd uitgebreid in de pers verschenen (afgelopen zaterdag nog in de Volkskrant). Balans denkt dat de psychologen voorbijgaan aan het feit dat afwijkende hersenfuncties ten grondslag liggen aan veel stoornissen.

De vijfde editie van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, de DSM-V, wordt opgesteld door de Amerikaanse vereniging van psychiaters en moet in 2013 verschijnen. In vergelijking met de DSM-IV wordt de drempel voor een aantal bestaande aandoeningen verlaagd. Bovendien zijn er nieuwe stoornissen toegevoegd. De Britse psychologenvereniging BPS is daar bezorgd over en schreef een open brief aan de opstellers van de DSM. Zij zeggen te vrezen voor 'medicalisering van de samenleving' en een kunstmatig onderscheid tussen patiënten en andere mensen. Bij ADHD waarschuwt de BPS bijvoorbeeld voor "voortdurende medicalisering van de natuurlijke en normale reacties van mensen op hun ervaringen". De Britse psychologen ontkennen niet dat mensen met ADHD kunnen aanlopen tegen problemen, maar volgens hen is er in veel gevallen "onmiskenbaar" sprake van "sociale oorzaken".

Duitse en Nederlandse psychologen

Psychologen uit Duitsland en Nederland delen de kritiek van hun Britse collega's. De Volkskrant citeert Jürgen Margraf, vice-voorzitter van de Duitse Federatie van Psychologenverenigingen: "Het project (het opstellen van de DSM-V, red.) is doordrenkt van de visie dat je mentale problemen zo veel mogelijk op biologische leest moet schoeien. Geestelijke problemen hebben echter ook een sociale en psychologische component."
Ook het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) is bezorgd over de veranderingen in de DSM. Een toename van het aantal stoornissen in het handboek kan ertoe leiden dat meer mensen als 'ziek' worden beschouwd, vreest woordvoerder Huib van Dis in een interview met Trouw. Het NIP denkt dat de farmaceutische industrie hierop zal inspelen door medicijnen te gaan ontwikkelen voor de 'nieuwe' stoornissen.

Onterechte kritiek

"De Amerikaanse psychiater Darrel Regier, verantwoordelijk voor de vijfde editie van de DSM, heeft laten weten zich niets van de kritiek aan te trekken", zegt het NIP op zijn website, maar daarmee wordt een verkeerd beeld geschetst. Regier is het wel degelijk met de psychologen eens dat er "overlap bestaat tussen normale reacties en ziektebeelden". "Het probleem is echter, dat de psychologen denken dat we geen enkele stoornis zouden moeten beschouwen als een stoornis waar afwijkende hersenfuncties aan ten grondslag liggen." De Amerikaanse psychiater maakt een vergelijking met aandoeningen zoals kanker en een hartkwaal: die kunnen erfelijk zijn en dan hebben de omstandigheden geen invloed op het ontstaan ervan - hooguit op het tempo waarin de kwaal zich ontwikkelt. "Waarom het brein uitsluiten van pathologie terwijl we bij elk ander orgaan erkennen dat er sprake kan zijn van disfunctioneren?"

Balans

Dit laatste komt overeen met de visie die Balans al eerder verwoord heeft als het ging om de zogenaamde medicalisering van problemen. We erkennen dat er nog geen biologische test is voor veel stoornissen binnen de geestelijke gezondheidszorg - zodat het stellen van een diagnose kan afhangen van meningen over welk gedrag 'normaal' is. In dat opzicht hebben de psychologen gelijk met hun kritiek: het kán voorkomen dat bijvoorbeeld ADHD wordt vastgesteld, terwijl er in feite geen sprake is van een neurologische achtergrond. Maar het bewijs dat afwijkende hersenfuncties ten grondslag liggen aan stoornissen uit de DSM, is de laatste jaren wél sterk toegenomen. Nu weliswaar nog in onderzoek op groepsniveau, maar dat mag geen reden zijn om individuele problematiek te ontkennen en onbehandeld te laten.
Uiteindelijk is dat laatste het belangrijkste: het gaat niet om een etiketje of labeltje, maar om de beperkingen die iemand dagelijks ondervindt door de kenmerken van een stoornis. Het is de taak van de deskundige om dat te beoordelen en een eventuele behandeling te adviseren. De DSM-V die nu in de maak is, zal daarbij een hulpmiddel zijn.

Sociale factoren

Wat betreft het vermeende gebrek aan aandacht binnen de DSM voor 'sociale oorzaken': de huidige versie van het handboek kent al een assenstelsel waardoor op vijf manieren een beeld wordt gegeven van de problematiek van een patiënt *. Een van de vijf assen (as IV) gaat juist speciaal over psychosociale en omgevingsproblemen: de factoren die stress kunnen veroorzaken, zoals problemen in de ouder-kindrelatie, ziekte of werkloosheid van de ouders, overlijden van belangrijke figuren. Van een eenzijdig kijken naar uitsluitend symptomen is nu dus al geen sprake. Met de nieuwe DSM zal dat vermoedelijk alleen maar beter worden.

* Meer hierover leest u in het artikel Hoe het komt dat MCDD en NLD niet in de DSM staan (u kunt het volledige artikel lezen als u lid bent van Balans en bent ingelogd op de website).

Bron: vk.nl, psynip.nl, thepsychologist.org.uk

Geplaatst op: 09-08-2011