Afkortingen en Begrippen

Op het gebied van ontwikkelingsstoornissen bij leren en/of gedrag worden veel afkortingen en begrippen gebruikt. De belangrijkste vindt u hieronder, in alfabetische volgorde. De begrippenlijst is ook beschikbaar als folder, die u gratis kunt downloaden bij Folders.

Een specifieke begrippenlijst per stoornis, vindt u bij de verschillende stoornissen.

A . B . C . D . E . F . G . H . I . J . K . L . M . N . O . P . Q . R . S . T . U . V . W . X . Y . Z

ACTB

Adviescommissie Toelating en Begeleiding. Als ouders problemen hebben met het vinden van een school voor hun zoon of dochter, als een kind verwijderd dreigt te worden en als er onenigheid is over het handelingsplan, kunnen ouders of de school de ACTB (schriftelijk) verzoeken om een advies.

Adaptief onderwijs

Onderwijs met afstemming op de behoefte van de leerling.

ADD

Attention Deficit Disorder, een vorm van ADHD waarbij de hyperactiviteit ontbreekt.
Lees meer bij Informatie over ADD.

ADHD

Attention Deficit Hyperactivity Disorder, ofwel aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit en impulsiviteit. Lees meer bij het ADHD-portaal.

Agressieve gedragsstoornis

Op jeugdige leeftijd voorkomende stoornis waarbij een kind of jongere zich opstandig, agressief en kwetsend naar anderen gedraagt. Zie ODD en CD.
Lees meer bij het ODD/CD-portaal.

Ambulante begeleiding

Hulp van leerkrachten uit het speciaal (basis)onderwijs voor kinderen met een beperking, die naar een gewone school gaan.

Amfetamine

Psychostimulerend middel.

Antipsychotica

Medicijnen (o.a. Pipamperon, Risperidone en Olanzapine) die psychotische verschijnselen, zoals wanen en hallucinaties, tegengaan. Hebben een kalmerende werking. Zie ook Risperdal.

Antisociale gedragsstoornis

Herhalend en aanhoudend gedragspatroon dat op kinderleeftijd voorkomt, waarbij de elementaire rechten van anderen of bij de leeftijd behorende regels of normen worden overtreden, met als kenmerken vormen van agressie tegen mens en dier, vernielingen, liegen of stelen en het overtreden van allerlei gedragsregels. Zie CD.

Asperger, syndroom van

Contactstoornis waarbij de verschijnselen lijken op autisme, maar waarbij sprake is van een gemiddelde tot hoge intelligentie.

ASS

Autisme Spectrum Stoornis, waaronder PDD-NOS, Syndroom van Asperger en autisme.

Assessment

In de gezondheidszorg: het geheel van onderzoeken om tot een diagnose en behandelplan te komen.
In het onderwijs: in een gesimuleerde situatie met behulp van observatie(instrumenten) vaststellen of een leerling over een bepaalde vaardigheid beschikt of een bepaalde taak kan uitvoeren.

Atomoxetine

De werkzame grondstof van Strattera, het medicijn dat sinds 2004 is geregistreerd voor de behandeling van ADHD, wanneer het eerste-keuzemedicijn problemen oplevert.

Autisme

Ontwikkelingsstoornis, tot uiting komend in een onvermogen adequaat op mensen te reageren, op een bij de leeftijd passende wijze.

AWBZ

Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten. Via de AWBZ is iedere Nederlander verzekerd voor zorg en ondersteuning bij langdurige ziekte, handicap of ouderdom.

 Top

BAO

Basisonderwijs.

BJZ

Bureau Jeugdzorg. Helpt kinderen en ouders bij vragen en problemen rond opgroeien en opvoeden. Hier kunt u een AWBZ-indicatie aanvragen voor zorg in natura (via instellingen) of een PGB.

BSO

Buitenschoolse opvang.

 Top

CD

Conduct Disorder; antisociale gedragsstoornis (zie ook DBD). 
Lees meer bij het ODD/CD-portaal.

CFH

Commissie Farmaceutische Hulp. Beoordeelt geneesmiddelendossiers en brengt hierover rapport uit aan het ministerie van VWS.

CITO

Centraal Instituut voor Toets Ontwikkeling. De CITO-toets wordt door bijna 80% van alle basisscholen gebruikt als eindtoets. Zie ook de alternatieven: ISI en GIVO-toets.

CIZ

Centrum Indicatiestelling Zorg. Het CIZ is een onafhankelijke organisatie die bepaalt welke soort zorg noodzakelijk is. Hier kunt u een AWBZ-indicatie aanvragen voor gewenste zorg in natura (via instellingen) of een PGB.

Clonidine

Derdekeuzemiddel bij ADHD. Het gedrag verbetert meer dan de aandacht. Bijverschijnsel slaperigheid. Heeft een positief effect op slaapproblemen. Valt niet onder de opiumwet.

Clusters

Binnen de rugzakregeling (LGF) onderscheiden we vier clusters van speciale scholen:
Cluster 1: Visuele handicaps
Cluster 2: Auditief/communicatieve handicaps
Cluster 3: Lichamelijke en/of verstandelijke handicaps
Cluster 4: Psychiatrische stoornissen en ernstige leer- en/of gedragsproblemen

Cognitief

Het denken betreffend.

Cognitieve functies

Het geheel van processen die bij het opnemen en verwerken van informatie betrokken zijn.

Cognitieve therapie

Het uitgangspunt hierbij is dat alle psychische problemen of stoornissen worden gekenmerkt door vervormde of disfunctionele denkgewoonten die de stemming en het gedrag beïnvloeden. Cognitieve therapie leert anders te gaan denken.

Comorbiditeit

Het meer dan gemiddeld gelijktijdig voorkomen van verschillende stoornissen (dyslexie heeft bijvoorbeeld comorbiditeit met ADHD).

Concerta

Langwerkende medicatie voor ADHD. Zie Methylfenidaat. 

CvE

Kerntaken van het College voor Examens (voorheen CEVO) zijn de beschrijving van examenstof, het vaststellen van examenopgaven, het verantwoordelijk zijn voor de afname van staatsexamens en het normeren van de examens.

CvI

Commissie voor de Indicatiestelling. Deze onafhankelijke commissie beslist of een kind recht heeft op speciaal onderwijs, waarna gekozen kan worden voor een speciale school of voor gewoon onderwijs met een Rugzak.

CVZ

College Voor Zorgverzekeringen. Adviseert de minister van VWS over de samenstelling van het basispakket. 

 Top

Daisy-cd

Digital Accessible Information System. CD met gesproken boeken. 

Daisyspeler

Aparaat waarmee daisy-cd's afgeluisterd kunnen worden.

DBD

Disruptive Behavior Disorder. Disruptieve gedragsstoornis, een overkoepelende term voor ODD en CD met drie groepen gedragsverschijnselen, te weten oppositionele, agressieve en antisociale. Bij CD komen alle drie de groepen gedragsverschijnselen terug.
Lees meer bij het ODD/CD-portaal.

DCD

Developmental Coordination Disorder. Stoornis in de coördinatie van de motoriek.
Lees meer bij het DCD-portaal.

Dedicon

Stichting die toegankelijke leesvormen maakt voor scholieren, studenten en vakbeoefenaren met een leeshandicap. 

Dexamfetamine (Dexedrine)

Medicijn dat wordt voorgeschreven bij ADHD als alternatief voor methylfenidaat. Geen merkproduct. Kan door apotheek zelf worden vervaardigd.

Disharmonisch intelligentieprofiel

Groot verschil in uitkomst tussen de twaalf onderdelen van een intelligentietest (zie Performale vaardigheden en Verbale vaardigheden).

DSM IV (R)

Diagnostic Statistical Manual of Mental Disorders. Het internationale classificatiesysteem van de Geestelijke Gezondheidszorg. IV R staat voor 'vierde herziene versie'. Hierin staat de criteria die als richtlijn dienen bij het vaststellen van een psychische stoornis.

Dyscalculie

Een stoornis die gekenmerkt wordt door hardnekkige problemen om rekenfeiten en afspraken snel en juist uit het geheugen op te roepen en toe te passen in grotere bewerkingen. Lees meer bij het Dyscalculie-portaal.

Dysfasie

Begrip uit de neurologie voor kinderen met een specifieke spraak-taalontwikkelingsstoornis, waarbij het taalbegrip groter is dan de taaluiting.

Dyslexie

Een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren van het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of het spellen op woordniveau.
Lees meer bij het Steunpunt Dyslexie.

Dysorthografie

Problemen bij het spellen.

Dyspraxie

Lichte motorische stoornis, waarbij vooral de planning van motorische handelingen centraal staat. Valt onder DCD.

   Top

EF

Executieve Functies. Dit zijn de regiefuncties van de hersenen die essentieel zijn voor het realiseren van doelgericht en aangepast gedrag. Met deze functies bepaalt een individu het doel van zijn handelingen en gedrag, schakelt hij afleidende factoren uit, plant hij de volgorde van handelingen, voert hij de taken die daarvoor nodig zijn stap voor stap uit en controleert hij het effect, waarbij hij ook rekening houdt met mogelijke toekomstige effecten. Hij reguleert er de emoties, motivatie en alertheid mee en laat ervaringen uit het verleden meespelen bij de verwachtingen over en beslissingen voor de toekomst.  

Fonologische vaardigheden

Het vermogen om klanken te herkennen en van elkaar te onderscheiden.

Forensische psychiatrie

Behandelt mensen die een delict hebben gepleegd en dreigen te plegen en bij wie een psychiatrische aandoening een rol speelt.  

Gedragsstoornissen

Verzamelnaam voor stoornissen waarbij storend gedrag het belangrijkste kenmerk is, bijvoorbeeld een agressieve gedragsstoornis of ADHD.

GGZ

Geestelijke GezondheidsZorg. Deelgebied binnen de gezondheidszorg dat behandeling, begeleiding en verzorging biedt aan mensen met psychische problemen. Biedt tevens preventie.

Gilles de la Tourette, syndroom van

Een neurologische stoornis met als kenmerken zowel vocale als motorische tics.

GIVO-toets

Een psychologische test die een indicatie geeft van het taalkundig, het rekenkundig en het ruimtelijk inzicht. Wordt als alternatief voor de Citotoets gebruikt.

 Top

Handelingsplan

In dit plan staat wat men gedurende een bepaalde periode in het onderwijs wil bereiken met een leerling en op welke manier.

Hyperactiviteit

Concentratiestoornis die gepaard gaat met overbeweeglijkheid en impulsiviteit. Zie ADHD.

IB'er

Intern begeleider. Leerkracht binnen de basisschool die coördinerende, begeleidende en innoverende taken heeft. In het voortgezet onderwijs wordt een dergelijke taak uitgevoerd door een zorgcoördinator.

ISI

Intelligentie, Schoolvorderingen en Interesse. Eindtoets basisonderwijs, alternatief voor de Citotoets.

IQ

Intelligentie Quotiënt. Uitkomst van een afgenomen intelligentietest. Het gemiddelde van de verbale en performale intelligentie. De bekendste test in Nederland is de WISC.

 Top

Leerstoornis

Problemen bij het leren van schoolse vaardigheden die onverwacht optreden en niet verklaard kunnen worden door een verstandelijke handicap of onvoldoende onderwijs en dikwijls zeer hardnekkig zijn.

LGF

Leerling Gebonden Financiering. Budget voor kinderen die in het gewone onderwijs zitten, maar een indicatie hebben voor speciaal onderwijs. Ook wel Rugzak genoemd. In die Rugzak zitten extra middelen voor het onderwijs op een reguliere school.

LVS

Leerling Volgsysteem. Geeft leerkrachten informatie over de vorderingen van leerlingen én de groep als geheel. Het LVS geeft ook inzicht in de kwaliteit van het onderwijs op scholen.

LWOO

Leerweg ondersteunend onderwijs. Bedoeld voor leerlingen die extra hulp nodig hebben bij het behalen van een VMBO-diploma.

 Top

MCDD

Multiple Complex Developmental Disorder. Wordt beschouwd als een variant van autisme, waarbij een stoornis in de regulering van emoties voorop staat.
Lees meer bij Informatie over MCDD.

Melatonine

Niet-geregistreerd geneesmiddel dat regelmatig wordt voorgeschreven bij slaapproblemen bij kinderen met ADHD.

Mentale retardatie

Term uit de psychiatrie voor een verstandelijke handicap. Begrip dat staat voor de problematiek van mensen met beperkte intellectuele vermogens (IQ minder dan 70).

Methylfenidaat

Chemische stof die verwant is aan amfetamine en de grondstof vormt voor Ritalin, Concerta, Equasym en Medikinet. Eerstekeuzemiddel bij ADHD. Valt onder de Opiumwet.

MLP

Makkelijk Lezen Plein. Ruimte in openbare bibliotheken, waar op een aantrekkelijke manier literatuur wordt aangeboden aan kinderen die niet graag lezen.

 Top

Neurobiologische stoornis

ADHD is waarschijnlijk een neurobiologische stoornis. Dit is een stoornis in de hersenen, waarbij bepaalde zenuwprikkels onvoldoende worden doorgegeven.

Neurotransmitters

Stoffen die de overdracht verzorgen tussen zenuwcellen in de hersenen, waardoor binnenkomende prikkels (informatie) kan worden verwerkt. Voorbeelden: dopamine, noradrenaline, serotonine.

NLD

Non-verbal Learning Disabilities. Stoornis in het verwerken van niet-verbale informatie.
Lees meer bij het NLD-portaal.

 Top

OCD

Obsessive Compulsive Disorder. Een dwangstoornis waarbij de kwaliteit van het leven in aanzienlijke mate wordt aangetast door angst, dwanggedachten en dwanghandelingen.

OC&W, Ministerie van

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.

ODD

Oppositional Defiant Disorder. Stoornis met als kenmerken negatief, vijandig en openlijk ongehoorzaam gedrag. Zie ook DBD.
Lees meer bij het ODD/CD-portaal.

Opvoedingsondersteuning

Voorlichting, advies en hulp aan ouders en opvoeders bij opvoedingsvragen en -problemen. Uitgevoerd door onder meer jeugdzorg, jeugdgezondheidszorg en welzijnsinstellingen

 Top

PCL

Permanente Commissie Leerlingenzorg. Beoordeelt of plaatsing op een speciale school voor basisonderwijs noodzakelijk is.

PDD

Pervasive Developmental Disorders. Informatieverwerkingsstoornissen met als kenmerken problemen met sociale contacten, communicatie en beeldend vermogen (fantasie). Hiertoe behoren onder meer autisme en aan autisme verwante stoornissen, zoals PDD-NOS en het syndroom van Asperger.

PDD-NOS

Pervasive Developmental Disorders Not Otherwise Specified. Stoornissen die problemen veroorzaken op het gebied van sociale contacten en communicatie, maar die niet voldoen aan de criteria voor een autistische stoornis.
Lees meer bij het PDD-NOS-portaal.

Performale vaardigheden

Handelend (uitvoerend) optreden, zonder talige ondersteuning

Per Saldo

Belangenvereniging van mensen met een persoonsgebonden budget (PGB). Zie www.pgb.nl.

Pervasieve stoornis

Aanduiding van een groep stoornissen die doordringen in het totale ontwikkelingsverloop, waaronder de sociale, motorische en taalontwikkeling.

PO
Primair Onderwijs of basisonderwijs

PGB

Persoonsgebonden Budget, ofwel een geldbedrag waarmee u zelf zorg, hulp en begeleiding kunt inkopen. Zie ook BJZ en CIZ.

 Top

REC
Regionaal Expertise Centrum. Bundelt de expertise van scholen voor speciaal onderwijs in een regio. Ouders kunnen hier informatie en begeleiding krijgen. Ook wordt vanuit het REC de ondersteuning van de reguliere school gecoördineerd door middel van ambulante begeleiding.

Risperdal

Antipsychoticum. Geen reguliere medicatie bij ADHD. Wordt alleen in lage doseringen tijdelijk voorgeschreven, bijvoorbeeld om ernstige uitbarstingen van woede en agressie in te dammen.

Ritalin

Kortwerkende medicatie voor ADHD. Meest voorgeschreven middel bij ADHD. Werkt 3-4 uur en moet meerdere keren per dag worden ingenomen. Zie Methylfenidaat. 

RT'er

Remedial teacher. Houdt zich bezig met de individuele begeleiding van de leerling die onderwijs op maat nodig heeft.

Rugzak

Andere benaming voor Leerling Gebonden Financiering. Zie LGF.

RVC

Regionale Verwijzings Commissie. Een onafhankelijke commissie die werkt voor meerdere samenwerkingsverbanden in het voortgezet onderwijs. Geeft de uiteindelijke beschikking voor LWOO en praktijkonderwijs af met behulp van (landelijk) vastgestelde (indicatie-)criteria.

 Top

SBO

Speciaal Basisonderwijs.

SO

Speciaal Onderwijs. Voor lichamelijk, zintuiglijk of verstandelijk gehandicapte leerlingen en leerlingen met gedragsstoornissen.

Strattera

Langwerkende medicatie voor ADHD. Zie Atomoxetine. 

SVB

Sociale Verzekeringsbank. Voor onder andere aanvraag van kinderbijslag en TOG.

SVB Servicecentrum PGB

Het SVB Servicecentrum PGB biedt gratis hulp en advies aan houders van een persoonsgebonden budget. Zie ook PGB.

SWV

Om leerlingen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden goed in het basisonderwijs op te vangen, werken basisscholen en een of meer scholen voor speciaal basisonderwijs samen in samenwerkingsverbanden WSNS. De speciale school voor basisonderwijs vervult binnen het samenwerkingsverband de rol van kenniscentrum. Ze kunnen hun zorg verbreden door bijvoorbeeld ambulante begeleiding. Ook ondersteunen zij basisscholen in de ontwikkeling of uitbreiding van hun zorg. Elk samenwerkingsverband heeft een budget voor de opvang van leerlingen met speciale zorgbehoeften. Lees meer op Kennisnet: www.kennisnet.nl.

 Top

TOG

Tegemoetkoming Onderhoudskosten Gehandicapte kinderen. Als uw kind met beperkingen (tussen 3 en 17 jaar) thuis woont, kunt u vanwege de extra zorg voor TOG in aanmerking komen.

Verbale vaardigheden

Het redeneren in woorden of woordsymbolen.

VMBO

Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs.

VO

Voortgezet Onderwijs.

VWS, Ministerie van

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

 Top

WEC

Wet op de Expertise Centra. Zie ook REC.

WEC-raad

Behartigt de belangen van het speciaal onderwijs. Is aanspreekpunt voor zaken die clusteroverstijgend zijn (zie Clusters) en die te maken hebben met REC, WEC en LGF.

WISC

Wechsler Intelligence Scale for Children. Intelligentietest met dertien onderdelen verdeeld in twee hoofdcategorieën. Zie ook IQ.

WMO

Wet Maatschappelijke Ondersteuning.

WPO

Wet op het Primair Onderwijs.

WSNS

Weer Samen Naar School. Beleid van OC&W met als doel zoveel mogelijk kinderen op de basisschool passende zorg en passend onderwijs te bieden.

WSNS+

Weer Samen Naar School Plus. In 2002 ingesteld om WSNS een extra impuls te geven. In de stuurgroep van WSNS+ zitten alle schoolleiders, besturen en onderwijsvakorganisaties.

WVO

Wet op het Voortgezet Onderwijs.

 Top

Zorgcoördinator
Heeft een coördinerende, begeleidende en innoverende taak met betrekking tot zorgleerlingen in het voortgezet onderwijs. In het basisonderwijs wordt een dergelijke taak uitgevoerd door de intern begeleider (zie IB'er).

Zorgkantoor
Is verantwoordelijk voor de uitvoering van de AWBZ. Geeft onder andere informatie over AWBZ-zorg en regelt na indicatiestelling dat u de zorg krijgt waar u recht op hebt. Zie AWBZ.

Bronnen:

Laatste wijziging: 07-04-2010