Begrippen en afkortingen
Op het gebied
van ontwikkelingsstoornissen bij leren en/of gedrag worden
veel begrippen en afkortingen gebruikt. De belangrijkste vindt
u hieronder, in alfabetische volgorde. De begrippenlijst is ook
beschikbaar als folder, die u gratis kunt downloaden. Zie Folders in de
webwinkel.
Een specifieke begrippenlijst per stoornis, vindt u bij de
verschillende stoornissen.
A . B . C . D . E . F . G . H . I . J . K . L . M . N . O . P . Q . R . S
. T . U . V . W . X . Y . Z
A
ACTB
Adviescommissie Toelating en Begeleiding. Als ouders problemen
hebben met het vinden van een school voor hun zoon of dochter, als
een kind verwijderd dreigt te worden en als er onenigheid is over
het handelingsplan, kunnen ouders of de school de ACTB
(schriftelijk) verzoeken om een advies.
Adaptief onderwijs
Onderwijs met afstemming op de behoefte van de leerling.
ADD
Attention Deficit Disorder, een vorm van ADHD waarbij de
hyperactiviteit ontbreekt.
Lees meer bij Informatie
over ADD.
ADHD
Attention Deficit Hyperactivity Disorder, ofwel
aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit en impulsiviteit. Lees
meer bij het ADHD-portaal.
Agressieve
gedragsstoornis
Op jeugdige leeftijd voorkomende stoornis waarbij een kind of
jongere zich opstandig, agressief en kwetsend naar anderen
gedraagt. Zie ODD en CD.
Lees meer bij het ODD/CD-portaal.
Ambulante
begeleiding
Hulp van leerkrachten uit het speciaal (basis)onderwijs voor
kinderen met een beperking, die naar een gewone school gaan.
Amfetamine
Psychostimulerend middel.
Antipsychotica
Medicijnen (o.a. Pipamperon, Risperidone en Olanzapine) die
psychotische verschijnselen, zoals wanen en hallucinaties,
tegengaan. Hebben een kalmerende werking. Zie ook Risperdal.
Antisociale gedragsstoornis
Herhalend en aanhoudend gedragspatroon dat op kinderleeftijd
voorkomt, waarbij de elementaire rechten van anderen of bij de
leeftijd behorende regels of normen worden overtreden, met als
kenmerken vormen van agressie tegen mens en dier, vernielingen,
liegen of stelen en het overtreden van allerlei gedragsregels.
Zie CD.
Asperger, syndroom
van
Contactstoornis waarbij de verschijnselen lijken op autisme,
maar waarbij sprake is van een gemiddelde tot hoge
intelligentie.
ASS
Autisme Spectrum Stoornis, waaronder PDD-NOS, Syndroom van
Asperger en autisme.
Assessment
In de gezondheidszorg: het geheel van onderzoeken om tot een
diagnose en behandelplan te komen.
In het onderwijs: in een gesimuleerde situatie met behulp van
observatie(instrumenten) vaststellen of een leerling over een
bepaalde vaardigheid beschikt of een bepaalde taak kan
uitvoeren.
Atomoxetine
De werkzame grondstof van Strattera, het medicijn dat sinds 2004
is geregistreerd voor de behandeling van ADHD, wanneer het
eerste-keuzemedicijn problemen oplevert.
Autisme
Ontwikkelingsstoornis, tot uiting komend in een onvermogen
adequaat op mensen te reageren, op een bij de leeftijd passende
wijze.
AWBZ
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten. Via de AWBZ is iedere
Nederlander verzekerd voor zorg en ondersteuning bij langdurige
ziekte, handicap of ouderdom.
![Icoon Pijl omhoog [1615]](/media/249909/pijl-naar-boven.jpg)
naar boven
B
BAO
Basisonderwijs.
BJZ
Bureau Jeugdzorg. Helpt kinderen en ouders bij vragen en
problemen rond opgroeien en opvoeden. Hier kunt u een
AWBZ-indicatie aanvragen voor zorg in natura (via instellingen) of
een PGB.
BSO
Buitenschoolse opvang.
naar boven
C
CD
Conduct Disorder; antisociale gedragsstoornis (zie ook DBD).
Lees meer bij het ODD/CD-portaal.
CFH
Commissie Farmaceutische Hulp. Beoordeelt
geneesmiddelendossiers en brengt hierover rapport uit aan het
ministerie van VWS.
CITO
Centraal Instituut voor Toets Ontwikkeling. Cito ontwikkelt
volgsystemen en toetsen voor basis- en voortgezet onderwijs en
school- en centrale examens voor het VO. De CITO-toets wordt
door bijna 80% van alle basisscholen gebruikt als eindtoets. Zie
ook de alternatieven: ISI en GIVO-toets.
CIZ
Centrum Indicatiestelling Zorg. Het CIZ is een onafhankelijke
organisatie die bepaalt welke soort zorg noodzakelijk is. Hier kunt
u een AWBZ-indicatie aanvragen voor gewenste zorg in natura (via
instellingen) of een PGB.
Clonidine
Derdekeuzemiddel bij ADHD. Het gedrag verbetert meer dan de
aandacht. Bijverschijnsel slaperigheid. Heeft een positief effect
op slaapproblemen. Valt niet onder de opiumwet.
Clusters
Binnen de rugzakregeling (LGF) onderscheiden we vier clusters
van speciale scholen:
Cluster 1: Visuele handicaps
Cluster 2: Auditief/communicatieve handicaps
Cluster 3: Lichamelijke en/of verstandelijke handicaps
Cluster 4: Psychiatrische stoornissen en ernstige leer- en/of
gedragsproblemen
Cognitief
Het denken betreffend.
Cognitieve functies
Het geheel van processen die bij het opnemen en verwerken van
informatie betrokken zijn.
Cognitieve therapie
Het uitgangspunt hierbij is dat alle psychische problemen of
stoornissen worden gekenmerkt door vervormde of disfunctionele
denkgewoonten die de stemming en het gedrag beïnvloeden. Cognitieve
therapie leert anders te gaan denken.
Comorbiditeit
Het meer dan gemiddeld gelijktijdig voorkomen van
verschillende stoornissen (dyslexie heeft bijvoorbeeld
comorbiditeit met ADHD).
Concerta
Langwerkende medicatie voor ADHD. Zie Methylfenidaat.
CvE
Kerntaken van het College voor Examens (voorheen CEVO) zijn de
beschrijving van examenstof, het vaststellen van examenopgaven, het
verantwoordelijk zijn voor de afname van staatsexamens en het
normeren van de examens.
CvI
Commissie voor de Indicatiestelling. Deze onafhankelijke
commissie beslist of een kind recht heeft op speciaal onderwijs,
waarna gekozen kan worden voor een speciale school of voor gewoon
onderwijs met een Rugzak.
CVZ
College Voor Zorgverzekeringen. Adviseert de minister van VWS
over de samenstelling van het basispakket.
naar boven
D
Daisy-cd
Digital Accessible Information System. CD met gesproken
boeken.
Daisyspeler
Aparaat waarmee daisy-cd's afgeluisterd kunnen worden.
DBD
Disruptive Behavior Disorder. Disruptieve gedragsstoornis, een
overkoepelende term voor ODD en CD met drie groepen
gedragsverschijnselen, te weten oppositionele, agressieve en
antisociale. Bij CD komen alle drie de groepen
gedragsverschijnselen terug.
Lees meer bij het ODD/CD-portaal.
DCD
Developmental Coordination Disorder. Stoornis in de coördinatie
van de motoriek.
Lees meer bij het DCD-portaal.
Dedicon
Stichting die toegankelijke leesvormen maakt
voor scholieren, studenten en vakbeoefenaren met een
leeshandicap.
Dexamfetamine (Dexedrine)
Medicijn dat wordt voorgeschreven bij ADHD als alternatief voor
methylfenidaat. Geen merkproduct. Kan door de apotheek zelf worden
vervaardigd.
Disharmonisch intelligentieprofiel
Groot verschil in uitkomst tussen de twaalf onderdelen van
een intelligentietest (zie Performale
vaardigheden en Verbale
vaardigheden).
DSM IV (R)
Diagnostic Statistical Manual of Mental Disorders. Het
internationale classificatiesysteem van de Geestelijke
Gezondheidszorg. IV R staat voor 'vierde herziene versie'. Hierin
staat de criteria die als richtlijn dienen bij het vaststellen van
een psychische stoornis.
Dyscalculie
Een stoornis die gekenmerkt wordt door hardnekkige problemen om
rekenfeiten en afspraken snel en juist uit het geheugen op te
roepen en toe te passen in grotere bewerkingen. Lees meer bij het
Dyscalculie-portaal.
Dysfasie
Begrip uit de neurologie voor kinderen met een specifieke
spraak-taalontwikkelingsstoornis, waarbij het taalbegrip groter is
dan de taaluiting.
Dyslexie
Een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem
met het aanleren van het accuraat en/of vlot toepassen van het
lezen en/of het spellen op woordniveau.
Lees meer bij het Steunpunt Dyslexie.
Dysorthografie
Problemen bij het spellen.
Dyspraxie
Lichte motorische stoornis, waarbij vooral de planning van
motorische handelingen centraal staat. Valt onder DCD.
naar boven
E
Executieve functies (EF)
Executieve Functies. Dit zijn de regiefuncties van de hersenen
die essentieel zijn voor het realiseren van doelgericht en
aangepast gedrag. Met deze functies bepaalt een individu het doel
van zijn handelingen en gedrag, schakelt hij afleidende factoren
uit, plant hij de volgorde van handelingen, voert hij de taken die
daarvoor nodig zijn stap voor stap uit en controleert hij het
effect, waarbij hij ook rekening houdt met mogelijke toekomstige
effecten. Hij reguleert er de emoties, motivatie en alertheid mee
en laat ervaringen uit het verleden meespelen bij de verwachtingen
over en beslissingen voor de toekomst.
naar boven
F
Fonologische vaardigheden
Het vermogen om klanken te herkennen en van elkaar te
onderscheiden.
Forensische psychiatrie
Behandelt mensen die een delict hebben gepleegd en dreigen te
plegen en bij wie een psychiatrische aandoening een rol speelt.
naar boven
G
Gedragsstoornissen
Verzamelnaam voor stoornissen waarbij storend gedrag het
belangrijkste kenmerk is, bijvoorbeeld een agressieve gedragsstoornis of ADHD.
GGZ
Geestelijke GezondheidsZorg. Deelgebied binnen de
gezondheidszorg dat behandeling, begeleiding en verzorging biedt
aan mensen met psychische problemen. Biedt tevens preventie.
Gilles de la Tourette, syndroom van
Een neurologische stoornis met als kenmerken zowel vocale als
motorische tics.
GIVO-toets
Een psychologische test die een indicatie geeft van het
taalkundig, het rekenkundig en het ruimtelijk inzicht. Wordt als
alternatief voor de Citotoets gebruikt.
naar boven
H
Handelingsplan
In dit plan staat wat men gedurende een bepaalde periode in het
onderwijs wil bereiken met een leerling en op welke manier.
Hyperactiviteit
Concentratiestoornis die gepaard gaat met overbeweeglijkheid en
impulsiviteit. Zie ADHD.
naar boven
I
IB'er
Intern begeleider. Leerkracht binnen de basisschool die
coördinerende, begeleidende en innoverende taken heeft. In het
voortgezet onderwijs wordt een dergelijke taak uitgevoerd door een
zorgcoördinator.
ISI
Intelligentie, Schoolvorderingen en Interesse. Eindtoets
basisonderwijs, alternatief voor de Citotoets.
IQ
Intelligentie Quotiënt. Uitkomst van een afgenomen
intelligentietest. Het gemiddelde van de verbale en performale
intelligentie. De bekendste test in Nederland is de WISC.
Zie WISC.
naar boven
L
Leerstoornis
Problemen bij het leren van schoolse vaardigheden die onverwacht
optreden en niet verklaard kunnen worden door een
verstandelijke handicap of onvoldoende onderwijs en dikwijls zeer
hardnekkig zijn.
LGF
Leerling Gebonden Financiering. Budget voor kinderen die in het
gewone onderwijs zitten, maar een indicatie hebben voor speciaal
onderwijs. Ook wel Rugzak genoemd. In die Rugzak zitten extra
middelen voor het onderwijs op een reguliere school.
LVS
Leerling Volgsysteem. Geeft leerkrachten informatie over de
vorderingen van leerlingen én de groep als geheel. Het LVS geeft
ook inzicht in de kwaliteit van het onderwijs op scholen.
LWOO
Leerweg ondersteunend onderwijs. Bedoeld voor leerlingen die
extra hulp nodig hebben bij het behalen van een VMBO-diploma.
naar boven
M
MCDD
Multiple Complex Developmental Disorder. Wordt beschouwd
als een variant van autisme, waarbij een stoornis in de regulering
van emoties voorop staat.
Lees meer bij Informatie
over MCDD.
Melatonine
Niet-geregistreerd geneesmiddel dat regelmatig wordt
voorgeschreven bij slaapproblemen bij kinderen met ADHD.
Mentale retardatie
Term uit de psychiatrie voor een verstandelijke
handicap. Begrip dat staat voor de problematiek van mensen met
beperkte intellectuele vermogens (IQ minder dan 70).
Methylfenidaat
Chemische stof die verwant is aan amfetamine en de grondstof
vormt voor Ritalin, Concerta, Equasym en Medikinet.
Eerstekeuzemiddel bij ADHD. Valt onder de Opiumwet.
MLP
Makkelijk Lezen Plein. Ruimte in openbare bibliotheken,
waar op een aantrekkelijke manier literatuur wordt aangeboden aan
kinderen die niet graag lezen.
naar boven
N
Neurobiologische stoornis
ADHD is waarschijnlijk een neurobiologische stoornis. Dit is een
stoornis in de hersenen, waarbij bepaalde zenuwprikkels onvoldoende
worden doorgegeven.
Neurotransmitters
Stoffen die de overdracht verzorgen tussen zenuwcellen in de
hersenen, waardoor binnenkomende prikkels (informatie) kan worden
verwerkt. Voorbeelden: dopamine, noradrenaline,
serotonine.
NLD
Non-verbal Learning Disabilities. Stoornis in het verwerken van
niet-verbale informatie.
Lees meer bij het NLD-portaal.
naar boven
O
OCD
Obsessive Compulsive Disorder. Een dwangstoornis waarbij de
kwaliteit van het leven in aanzienlijke mate wordt aangetast door
angst, dwanggedachten en dwanghandelingen.
OC&W, Ministerie van
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Zie: www.rijksoverheid.nl.
ODD
Oppositional Defiant Disorder. Stoornis met als kenmerken
negatief, vijandig en openlijk ongehoorzaam gedrag. Zie ook DBD.
Lees meer bij het ODD/CD-portaal.
Opvoedingsondersteuning
Voorlichting, advies en hulp aan ouders en opvoeders bij
opvoedingsvragen en -problemen. Uitgevoerd door onder
meer jeugdzorg, jeugdgezondheidszorg en
welzijnsinstellingen
naar boven
P
PCL
Permanente Commissie Leerlingenzorg. Beoordeelt of plaatsing op
een speciale school voor basisonderwijs noodzakelijk is.
PDD
Pervasive Developmental Disorders.
Informatieverwerkingsstoornissen met als kenmerken problemen met
sociale contacten, communicatie en beeldend vermogen (fantasie).
Hiertoe behoren onder meer autisme en aan autisme verwante
stoornissen, zoals PDD-NOS en het syndroom van Asperger.
PDD-NOS
Pervasive Developmental Disorders Not Otherwise Specified.
Stoornissen die problemen veroorzaken op het gebied van sociale
contacten en communicatie, maar die niet voldoen aan de criteria
voor een autistische stoornis.
Lees meer bij het PDD-NOS-portaal.
Performale
vaardigheden
Handelend (uitvoerend) optreden, zonder talige
ondersteuning
Per Saldo
Belangenvereniging van mensen met een persoonsgebonden budget
(PGB). Zie www.pgb.nl.
Pervasieve stoornis
Aanduiding van een groep stoornissen die doordringen in het
totale ontwikkelingsverloop, waaronder de sociale, motorische en
taalontwikkeling.
PO
Primair Onderwijs of basisonderwijs
PO-raad
Behartigt de belangen voor de sector primair onderwijs. Per 1
oktober 2010 is daar ook het speciaal (basis)onderwijs
bijgekomen. Voorheen lag deze taak bij de WEC-Raad.
PGB
Persoonsgebonden Budget, ofwel een geldbedrag waarmee u zelf
zorg, hulp en begeleiding kunt inkopen. Zie ook BJZ en CIZ.
naar boven
R
REC
Regionaal Expertise Centrum. Bundelt de expertise van scholen
voor speciaal onderwijs in een regio. Ouders kunnen hier informatie
en begeleiding krijgen. Ook wordt vanuit het REC de ondersteuning
van de reguliere school gecoördineerd door middel van ambulante begeleiding.
Risperdal
Antipsychoticum. Geen reguliere medicatie bij ADHD. Wordt alleen
in lage doseringen tijdelijk voorgeschreven, bijvoorbeeld om
ernstige uitbarstingen van woede en agressie in te dammen.
Ritalin
Kortwerkende medicatie voor ADHD. Meest
voorgeschreven middel bij ADHD. Werkt 3-4 uur en moet meerdere
keren per dag worden ingenomen. Zie Methylfenidaat.
RT'er
Remedial teacher. Houdt zich bezig met de individuele
begeleiding van de leerling die onderwijs op maat nodig heeft.
Rugzak
Andere benaming voor Leerling Gebonden Financiering. Zie LGF.
RVC
Regionale Verwijzings Commissie. Een onafhankelijke commissie
die werkt voor meerdere samenwerkingsverbanden in het voortgezet
onderwijs. Geeft de uiteindelijke beschikking voor LWOO en praktijkonderwijs af met behulp van
(landelijk) vastgestelde (indicatie-)criteria.
naar boven
S
Samenwerkingsverband
In de nieuwe plannen voor passend onderwijs gaan scholen en
schoolbesturen samenwerken in geografisch afgebakende
samenwerkingsverbanden om de zorgplicht waar te kunnen maken. Door
de samenwerking kunnen scholen zich specialiseren en onderling
afspraken maken wie welke kinderen het beste onderwijs kan geven.
Als een school een leerling geen passend onderwijs kan geven, dan
zoekt de school binnen het samenwerkingsverband naar een andere
passende onderwijsplek.
SBO
Speciaal Basisonderwijs.
SO
Speciaal Onderwijs. Voor lichamelijk, zintuiglijk of
verstandelijk gehandicapte leerlingen en leerlingen met
gedragsstoornissen.
Strattera
Langwerkende medicatie voor ADHD. Zie Atomoxetine.
SVB
Sociale Verzekeringsbank. Voor onder andere aanvraag van
kinderbijslag en TOG.
SVB Servicecentrum PGB
Het SVB Servicecentrum PGB biedt gratis hulp en advies aan
houders van een persoonsgebonden budget. Zie ook PGB.
SWV
Om leerlingen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden goed in het
basisonderwijs op te vangen, werken basisscholen en een of meer
scholen voor speciaal basisonderwijs samen in
samenwerkingsverbanden WSNS. De speciale school voor basisonderwijs
vervult binnen het samenwerkingsverband de rol van kenniscentrum.
Ze kunnen hun zorg verbreden door bijvoorbeeld ambulante
begeleiding. Ook ondersteunen zij basisscholen in de ontwikkeling
of uitbreiding van hun zorg. Elk samenwerkingsverband heeft een
budget voor de opvang van leerlingen met speciale zorgbehoeften.
Lees meer op Kennisnet: www.kennisnet.nl.
naar boven
T
TOG
Tegemoetkoming Onderhoudskosten Gehandicapte kinderen. Als uw
kind met beperkingen (tussen 3 en 17 jaar) thuis woont, kunt u
vanwege de extra zorg voor TOG in aanmerking komen.
naar boven
V
Verbale vaardigheden
Het redeneren in woorden of woordsymbolen.
VMBO
Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs.
VO
Voortgezet Onderwijs.
VWS, Ministerie van
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
naar boven
W
WEC
Wet op de Expertise Centra. Zie ook REC.
WEC-raad
Was tot 1 oktober 2010 belangenbehartiger van het
speciaal onderwijs. Deze taak is overgenomen door de PO-Raad.
WISC
Wechsler Intelligence Scale for Children. Intelligentietest
met dertien onderdelen verdeeld in twee hoofdcategorieën. Zie ook
IQ.
WMO
Wet Maatschappelijke Ondersteuning.
WPO
Wet op het Primair Onderwijs.
WSNS
Weer Samen Naar School. Beleid van OC&W met als doel zoveel
mogelijk kinderen op de basisschool passende zorg en passend
onderwijs te bieden.
WSNS+
Weer Samen Naar School Plus. In 2002 ingesteld om WSNS een extra
impuls te geven. In de stuurgroep van WSNS+ zitten alle
schoolleiders, besturen en onderwijsvakorganisaties.
WVO
Wet op het Voortgezet Onderwijs.
naar boven
Z
Zorgcoördinator
Heeft een coördinerende, begeleidende en innoverende taak met
betrekking tot zorgleerlingen in het voortgezet onderwijs. In het
basisonderwijs wordt een dergelijke taak uitgevoerd door de intern
begeleider (zie IB'er).
Zorgkantoor
Is verantwoordelijk voor de uitvoering van de AWBZ. Geeft
onder andere informatie over AWBZ-zorg en regelt na
indicatiestelling dat u de zorg krijgt waar u recht op hebt. Zie AWBZ.
naar boven
Laatste wijziging: 12-04-2011
Help
Shop
Forum
Chat
Print
Mail
RSS